Telgraf Haber
15 Şubat 2014 22:05
Metin URACİN
Metin URACİN HAMSİN

Hamsi
Engraulis encrasicolus

‘’…Trabzondur yerümüz
Ahça tutmaz elümüz
Hamsi paluk olmasa
Nice olurtu halumuz…”
Evliya Celebi.

Tarihe Karışmadan, Tarihi Karıştıran Balık

Büyük Balık, Küçük Balığı Yer Ya.
Hamsiden Küçük Balık Yok ki.
Ademoğlu.

Yıl.
1670.
Yer.
Trabzon.
Yazan.
Evliya Çelebi.
Konu
Balık ve ‘’ Hamsi ‘’
Hamsin.
Osmanlıcada kış mevsiminin elli günlük bölümü.
“Beğenilen balıkları: Levrek balığı, kefal balığı gayet lezzetlidir. Bir karıştan uzun kırmızı başlı tekir balığı, uskumru balığı ve daha bin çeşit balıkları vardır. Amma bunların hepsinden fazla Lazların üzerine düştükleri, alışverişi hakkında kavga ettikleri hamsi balığı… Bu balık Hamsinde çıktığı için, hamsi balığı derler. Balığın çıkışını dellâllar halka haber verirler. Dellâlların bir çeşit mürves ağacından boruları vardır. Bir kere su urunca, ‘Ahça çomakla bir mendil hamsi ver’ diye ince sırmalı mendillere balığı koyup giderler. Balığın suyu akarak giderken, bazıları suyun aktığına acıyarak, ‘Bre balığın suyunu akıtıyosun.. Suyuna bir pilavcık sallasana’ diye şaka ederler.

Şu beyitleri de söylerler:

‘’…Trabzondur yerümüz
Ahça tutmaz elümüz
Hamsi paluk olmasa
Nice olurtu halumuz…’’
Evliya Celebi.

Hamsi. Kendisi küçük,
Kültürü büyük balık.

“ Tarihe Karışan Balık”
Tarihe Karışmadan, Tarihi Karıştıran Balık

Av.
Bu küçük balığı.
ve
Balık sembollü olduğu mizahı.
ve
Kültürü.
Tehdit etmesin denilen balık.
Karadeniz’de,
Pontus’da
Engraulis encrasicolus ‘’ ponticus ‘’ olan
Pontus Meyvesi.
Diğer yerlerde adı akılda tutulmayarak topluca hepsine, hamsi yerine, ‘’ Hapsi ‘’ dediğimiz balık.
‘’ Hapsi ‘’
Deniz Meyvesi
Arjantin hamsisi
Avusturalya hamsisi
Güney Afrika hamsisi
Bizde Avrupa Hamsisi Engraulis encrasicolus
Gümüş hamsi
Japon hamsisi
Kaliforniya hamsisi
Peru hamsisi
Kısacası,
Hamsi Ailesi.
Dünya üzerinde yaşayan, omurgalıların yarısını oluşturan balık.
Yirmi Dört Bin Tür Balık İçinden.
On Altı Cins.
Yüz Otuz Dokuz Tür Balık.
Hamsi.
Yada Latince.
engraulis encrasicouls,
hamsigiller,
anchovy,
anchoa,
boquerón,
Sardelle,
Anchovis,
Anschovis, s
ardella,
acciuga,
alice,
ansjovis,
anchois,
enchova,
biqueirão,
ansjovis,
Engraulis,
ngraulidae,
αντσούγια,
anchoveta
Engraulis encrasicolus ponticus. Bizim Hamsimiz.
Karadeniz hamsisi.
En fazla.
Boyu Küçük Balık.
Engraulis encrasicolus maeticus.
Azak hamsisi. Azak Denizi’nde üreyip beslenen, hamasinde kışlarken Kuzey Kafkasya’dan Sukumi’ye kadar gitmeden önce Kırım açıklarında dolaşan balık. Engraulis encrasicolus maeticus.
Gezici. Küçük Balık.
Göç eden balık.
Sürülerle.
Sürülerle Göç Eden Balık.
Deniz dibi göç savaşlarına karışmak istemediği halde.
Palamut saldırısına maruz kalan balık.
Palamut’u semirip Torikleştiren balık.
İstemeyerek.
Kuzeyden Güneye.
Göç ederken beslenen balık.
Zaman, zaman.
Plankton ile beslenen.
Daha çok.
Kürekayaklılar.
Dolaşıkayaklılar.
Yumuşakçalar.
Kısacası
Larvalarla beslenen balık.
Büyük Balık, Küçük Balığı Yer Ya.
Kendisi Küçük Balık
Çaça,
Tirsi,
Sardalya,
Taraklılar
ve
Medüzler gibi sadece büyük balık tarafından yenilen balık.
Nomadik Balık.
Yersiz – Yurtsuz. Göçebe.
Yem Balık.
Pilav.
ve
Gübre.
Sürü Balık.
Kafkasya ve Kırım sahillerinden. Güneye.
Sürü, sürü.
Geceleri.
Deniz dibinde.
Gündüzleri.
Her yerde.
Her zaman kıyıdan göç eden balık.
Kuzeyden – Güneye.
Her yerde.

Pelajik.
Hamsi Yumurtası.
Elips Şeklinde.
Kırk iki bin tane.
Bir Hamsiye.
42.000 tane.
Yavru.
Göç yolunda kaybetse de.
Yavrusunu.
Bir yavru kaç gram eder.
Ademoğlu.
Desede.
Türkiyede.
Bu kış
Dört yüz bin ton hamsi yedik.
Desede.
Pelajik.
Hamsi Yumurtası.
Göç yolunda yavru.
Derya Kuzusu.

Taze Balık.
Taze Yenen Balık.
Taze olmayanı tarlalara gübre olan.
Balık unu ve yağı olan.
Her Derde Deva Balık
Ve
Alt Dudaksız Yenirken
Buğulama.
Tava.
Hamsi Salatası.
Pilav.
Pazılı Hamsi.
Hamsili Pide.
Hamsili Poğaça.
Hamsikoli.
Yani.
Hamsili Mısır Ekmeği.
Kiremitte Hamsi.
Hamsi Salamurası.
Hamsi Kuşu.
Hamsi Köftesi.
Hamsi Puli.
Alt Dudaksız Hamsi Puli Olarak yediğimiz Balık.

Bana Ne Yediğini Söyle. Sana Kim Olduğunu Söyleyeyim. Dedirten Balık.

Haydi.
Pazar Günü.
Hamsi ve Hamsiyi Yiyen.. Palamut ve Torik’e.
Gidelim.
Hani,
Büyük Balık, Küçük Balığı Yer Denirdi Ya.

Ademoğlu.

 

Bu habere hiç yorum yapılmamış.